Odpowiedzialność

Z CC Wiki

Licencje Creative Commons (dalej - Licencje CC) są licencjami nieodpłatnymi. Oznacza to, że z tytułu udzielenia licencji twórca nie pobiera wynagrodzenia (choć warto pamiętać, że w prawie polskim istnieją przepisy przyznające wynagrodzenie, którego nie można się zrzec).

Fakt, że korzystający z utworu (licencjobiorca) uzyskuje licencję nieodpłatnie jest istotnym argumentem na rzecz ograniczenia odpowiedzialności licencjodawcy. Licencje CC wyłączają wobec tego odpowiedzialność licencjodawcy tak daleko jak tylko zezwala na to prawo właściwe. W polskim porządku istnieje jednak szereg przypadków, w których ustawodawca ograniczył możliwość uchylenia się od odpowiedzialności. Oznacza to, że licencje CC mogą jedynie istotnie zminimalizować, ale nie całkowicie wykluczyć ryzyko poniesienia odpowiedzialności prawnej przez licencjodawcę. Konieczne jest wobec tego udzielenie odpowiedzi na pytanie jak daleko sięga to ograniczenie w prawie polskim.

Postanowienia licencji CC ograniczające odpowiedzialność stosują się jedynie do licencjodawcy. Odpowiedzialność licencjobiorcy nie została ograniczona i może on odpowiadać wobec licencjodawcy w pełnym zakresie.

W przypadku, gdyby w związku z korzystaniem z utworu udostępnionego na licencji CC zostały naruszone prawa osób trzecich. Osoba taka, w zależności od sytuacji może zwrócić się z roszczeniami do licencjobiorcy, licencjodawcy, lub też do obu tych podmiotów jednocześnie.

Poniżej przedstawiono szczegółową analizę kwestii odpowiedzialności. Jako pierwsze przedstawiono zagadnienie odpowiedzialności licencjodawcy wobec licencjobiorcy. Następnie, zagadnienie odpowiedzialności licencjobiorcy wobec licencjodawcy. Dalej, przedstawiono w jaki sposób postanowienia licencji CC oraz przepisów polskiego prawa regulują kwestię odpowiedzialności licencjodawcy i licencjobiorcy wobec osób trzecich. Jako odrębne zagadnienie omówiono odpowiedzialność karną oraz kwestię odpowiedzialności w przypadku korzystania z utworów na licencjach CC w stosunkach przedsiębiorca-konsument.

Spis treści

Odpowiedzialność licencjodawcy względem licencjobiorcy

Odpowiedzialność kontraktowa

Prawo cywilne stanowi, że w przypadku niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania strona, która nie wypełniła powinności wynikających z umowy, zobowiązana jest do naprawienia wynikającej stąd szkody. Jednak zasada swobody umów pozwala stronom kształtować treść umowy według ich woli, ograniczając to jedynie przepisami prawa i zasadami współżycia społecznego. Przepisy dotyczące odpowiedzialności kontraktowej, co do zasady są przepisami semiimperatywnymi, co oznacza, że stosowane są wówczas, gdy strony nie postanowią w umowie inaczej.

Nie ulega wątpliwości, że w przypadku licencji CC wolą stron jest wyłączenie odpowiedzialności kontraktowej licencjodawcy. Postanowienie to ulega ograniczeniu jedynie ze względu na art. 473 stanowiący, że nieważne są postanowienia wyłączające odpowiedzialność za szkodę wyrządzoną umyślnie. Należy, więc uznać, że jedynym przypadkiem, w którym licencjodawca będzie ponosił odpowiedzialność kontraktową będzie ten, w którym umyślnie udostępnia on wadliwy utwór, mając świadomość, że w wyniku tej wady licencjobiorca poniesie szkodę.

Do odpowiedzialności licencjodawcy konieczne jest, więc spełnienie jednocześnie trzech warunków

  • powstanie szkody,
  • związek przyczynowy między szkodą a czynem zabronionym,
  • wina umyślna sprawcy.

Odpowiedzialność z tytułu czynów niedozwolonych

Drugą obok kontraktowej formą odpowiedzialności jest odpowiedzialność z tytułu czynów niedozwolonych tzw. odpowiedzialność deliktowa. W przypadku udzielenia licencji większość powstałych roszczeń będzie powstać na jej podstawie. Nie można jednak teoretycznie wykluczyć, że niejako obok szkód, które mogą powstać w wyniku niewykonania bądź nienależytego wykonania Licencji CC, powstaną szkody wynikłe z naruszenia ogólnych zasad prawa, nie zaś wyłącznie kontraktu. Nie można więc wykluczyć możliwości poniesienia przez licencjodawcę odpowiedzialności z tytułu czynu zabronionego. Jednak podobnie jak w przypadku wymienionym w punkcie poprzedzającym, ze względu na umowne wyłączenie odpowiedzialności, licencjodawca odpowiadać będzie za czyny zabronione dokonane umyślnie, gdyż zgodnie z art. 473 nie jest możliwe kontraktowe wyłączenie odpowiedzialności z tytułu takich czynów.

Należy, więc przyjąć, że do powstania odpowiedzialności deliktowej licencjobiorcy konieczne jest:

  • powstanie szkody,
  • związek przyczynowy między szkodą a czynem zabronionym,
  • popełnienie przez sprawcę czynu zabronionego,
  • wina umyślna sprawcy.

Zastosowanie przepisów o rękojmi.

Rękojmia jest instytucją prawną regulującą odpowiedzialność sprzedającego względem kupującego za wady przedmiotu sprzedaży. Regulują ją przepisy kodeksu cywilnego. Do odpowiedzialności za przedmiot licencji stosować należy art. 55 Pr. Aut. Ustanawiający odpowiedzialność Twórcy za wady prawne i odpowiedniki wad fizycznych utworu. Ciągle dyskusyjne jest stanowisko czy do przedmiotów licencji można stosować przepisy o rękojmi w przypadku sprzedaży rzeczy czy wyłącznie art. 55 Pr. Aut. Przeważa stanowisko, iż stosowanie przepisów prawa cywilnego jest uzasadnione.

Oba reżimy odpowiedzialności są dyspozytywne. Oznacza to, iż strony mogą wyłączyć odpowiedzialność z tytułu rękojmi. Zgodnie z licencją CC, tak jak w pozostałych przypadkach, odpowiedzialność jest wyłączona, tak szeroko jak pozwala na to prawo.

Ograniczenia występują jedynie w przypadku rękojmi w rozumieniu kodeksu cywilnego. Przyjmując stanowisko, w którym do udzielenia licencji CC stosuje się w najszerszym możliwym zakresie przepisy o rękojmi z k.c. możemy stwierdzić, że odpowiedzialność licencjodawcy może dotyczyć wad fizycznych lub prawnych przedmiotu licencji, o których licencjodawca wiedział, lecz zataił je w złej wierze. Jedynie, bowiem w przypadku podstępnego zatajenia nie jest możliwe umowne wyłączenie rękojmi (art. 558 §2 k.c.)

W takim przypadku licencjobiorca miałby względem licencjodawcy roszczenie o:

  • obniżenie ceny
  • usunięcia wady bądź wymiany przedmiotu, albo
  • prawo odstąpić od umowy.

Ze względu na charakter licencji CC, jedyną możliwością poniesienia przez licencjodawcę negatywnych konsekwencji jest roszczenie o odszkodowanie za szkodę powstałą w wyniku odstąpienia od umowy art. 566 k.c. W przypadku, w którym nastąpiło to z winy licencjodawcy ponosi on pełną odpowiedzialność na zasadzie winy. Odpowiedzialność taka może powstać również w przypadku, w którym licencjodawca nie ponosi winy za wady przedmiotu licencji i jest wtedy ograniczona do tzw. negatywnego interesu umowy (kosztów poniesionych przez licencjobiorcę w związku z zawarciem umowy). Jednak ze względu na wyłączenie w licencji CC rękojmi i ograniczenie odpowiedzialności tylko do wypadków podstępnego zatajenia wady, należy przyjąć, że jedyną możliwością odpowiedzialności licencjobiorcy z tytułu rękojmi jest przypadek, w którym podstępnie zataja on wadę utworu przed licencjobiorcą, w wyniku czego licencjobiorca ponosi szkodę.

Odpowiedzialność licencjobiorcy względem licencjodawcy

Utwory na licencji CC są przedmiotami ochrony prawnoautorskiej i właścicielom praw autorskich względem nich przysługują wszelkie prawa. Licencja CC nie „oddaje” użytkownikom praw autorskich. Nikt, więc nie ma prawa dowolnie korzystać z takich utworów.

Przyczyną, dzięki której użytkownicy mogą korzystać z takich utworów jest warunkowa zgoda udzielona przez uprawnionego w drodze licencji CC. Różne rodzaje licencji, w zależności od wersji ustalają różne warunki, do których przestrzegania zobowiązany jest licencjobiorca. Zgodnie z sekcją 7a. uprawnienia wynikające z licencji wygasają w przypadku naruszenia warunków w niej zastrzeżonych. Oznacza to, że w przypadku świadomego i zawinionego złamania licencji CC, Licencjobiorca nie posiada żadnego argumentu do obrony przed zarzutem naruszenia czyichś uprawnień.

Podstawowym zagrożeniem wydaje się wspomniana wyżej odpowiedzialność karna za rozpowszechnianie utworu wbrew warunkom.

Ponadto należy przyjąć, że od momentu złamania licencji CC, użytkownik traci uprawnienia przyznane na jej mocy. W związku, z czym wszelkie działanie od momentu złamania jej postanowień należy traktować tak jak każde inne naruszanie monopolu autorskiego dowolnego utworu. W takim przypadku łamiącemu licencję CC grozi odpowiedzialność w postaci:

  • zaniechania naruszenia,
  • wydania uzyskanych korzyści albo zapłacenia stosownego wynagrodzenia z chwili jego dochodzenia w podwójnej, a w przypadku, gdy naruszenie jest zawinione, potrójnej wysokości
  • żądać naprawienia wyrządzonej szkody, jeżeli działanie naruszającegobyło zawinione.
  • żądać zasądzenia od naruszyciela odpowiedniej sumy pieniężnej na rzecz Funduszu Promocji Twórczości.

Wygaśnięcie licencji CC należy uznać za warunek rozwiązujący umowę zawartą pomiędzy stronami. Należy, więc uznać, że do momentu pierwszego naruszenia licencji, licencjodawca nie ma podstaw do wysuwania roszczeń, w związku z tym zakres roszczeń uprawnionego może dotyczyć wyłącznie okresu od pierwszego naruszenia.

Odpowiedzialność wobec osób trzecich

Możliwość zgłaszania roszczeń przez osoby trzecie występuje w sytuacji, w której Utwór, na który została udzielona Licencja nie był objęty monopolem autorskim Licencjodawcy, bądź w inny sposób naruszał prawa osób trzecich.

Naruszenie praw osób trzecich może nastąpić na szereg sposobów. Po pierwsze, Licencjodawca może nie posiadać autorskich praw majątkowych do dzieła, czy to nie będąc faktycznym autorem, czy też nie posiadać autorskich prawa majątkowych ze względu na ich uprzednie przeniesienie na inną osobę. W takiej sytuacji licencjodawca nie może przekazać więcej praw niż sam posiada. W takiej zaś sytuacji, licencjobiorca nie otrzymałby, na mocy licencji CC uprawnień do korzystania z utworu i mógłby stać się obiektem roszczeń ze strony osób, które są faktycznie uprawnione. W przypadku korzystania przez licencjobiorcę z utworu przekazanego mu na zasadach licencji CC przez osobę nieposiadającą uprawnień, Licencjobiorcy grozi odpowiedzialność względem osób faktycznie uprawnionych.

W przypadku nieświadomego korzystania przez licencjobiorcę z utworu na licencji CC uzyskanej od nieuprawnionego, osoby trzecie mogę mieć względem niego roszczenia o:

  • zaniechania naruszenia,
  • wydania uzyskanych korzyści albo zapłacenia stosownego wynagrodzenia z chwili jego dochodzenia w podwójnej, a w przypadku, gdy naruszenie jest zawinione, potrójnej wysokości
  • żądać naprawienia wyrządzonej szkody, jeżeli działanie naruszającego było zawinione.
  • żądać zasądzenia od naruszyciela odpowiedniej sumy pieniężnej na rzecz Funduszu Promocji Twórczości.

W przypadku użytkownika, który nieświadomie naruszał prawa osoby trzeciej do utworu otrzymanego na licencji CC istnieje, więc jedynie ryzyko roszczeń o zaniechanie naruszenia, bądź o zapłatę dwukrotności stosownego wynagrodzenia albo wydania uzyskanych korzyści w przypadku wykorzystania utworu w celach komercyjnych.

Prawo autorskie statuuje odpowiedzialność bezwzględna i nieopartą na zasadzie winy w zakresie zapłaty wielokrotności stosownego wynagrodzenia. W efekcie do powstania roszczenia osoby trzeciej nie jest konieczna świadomość naruszenia jej praw przez użytkownika, jest to forma swoistej kary cywilnej. Tak, więc nawet dochowanie najdalej idącej staranności, może co najwyżej wpłynąć na wysokość zasądzonego wynagrodzenia.

Należy zauważyć, że groźby takich roszczeń nie dotyczą sytuacji, w której użytkownik utworu działa w ramach dozwolonego użytku. Innymi słowy samo „korzystanie” z utworu bez jego zwielokrotniania, bądź rozpowszechniania nie będzie wiązało się dla użytkownika z żadnym ryzykiem prawnym.

Warto dodać, że pozycja licencjobiorcy w sytuacji otrzymania utworu od nieuprawnionego jest identyczna jak w przypadku utworów komercyjnych, czy udostępnianych na dowolnych innych zasadach. Bezwzględna odpowiedzialność, w postaci dwukrotnego wynagrodzenia grozi także w przypadku utworów na licencji komercyjnej, nie można zaś uznać, iż w takim przypadku licencja CC wyłącza odpowiedzialność licencjobiorcy, gdyż praktycznie zawsze będzie to podstępne, umyślne zatajenie wady prawnej przez licencjodawcę, licencjobiorca będzie, więc tak jak przy każdym innym utworze roszczenie regresowe do licencjodawcy.

Dodatkowo jako przesłankę odpowiedzialności względem osób trzecich można na koniec nadmienić ogólne zasady odpowiedzialności. W przypadku korzystania z utworu na licencji CC użytkownik może ponosić odpowiedzialność na identycznych zasadach, co w przypadku każdego innego utworu, jeżeli utwór ten narusza prawa osób trzecich, w szczególności ich dobra osobiste. Przykładowo, rozpowszechnianie Utworu otrzymanego na licencji CC, który jest obraźliwy czy szkalujący pewną osobę, rodzi względem tej osoby odpowiedzialność zarówno twórcy jak i osoby rozpowszechniającej.

Odpowiedzialność karna

Ryzyko poniesienia odpowiedzialności karnej w związku z rozpowszechnianiem bądź korzystaniem z utworów na licencji CC jest identyczne jak w przypadku każdego innego utworu. Oznacza to możliwość poniesienia odpowiedzialności przede wszystkim przez licencjodawcę. Odpowiedzialność ta w przypadku licencjodawcy może wynikać z:

  • Przywłaszczenia autorstwa, bądź wprowadzaniem w błąd, co do autorstwa (art. 115 ust. 1 ustawy o prawie autorskim”)
  • Rozpowszechnianie bez podania nazwiska lub pseudonimu twórcy cudzego utworu w wersji oryginalnej albo w postaci opracowania, artystyczne wykonanie albo publiczne zniekształcanie takiego utworu, artystycznego wykonania, fonogramu, wideogramu lub nadania.

Odpowiedzialność, o której mowa w pkt 1 może powstać w sytuacji, w której licencjodawca, świadomie przypisuje sobie autorstwo, bądź wprowadza w błąd, co do autora dzieła. Należy tu podkreślić, że nie jest konieczne, aby odbiorcą takiego przekazu był licencjodawca. Jest to przestępstwo formalne (bezskutkowe), do popełnienia, którego wystarczy jedynie określone w przepisie zachowanie. Do wypełnienia znamiona przestępstwa „wprowadzenia w błąd”, nie jest konieczne podejmowanie działań, może być ono dokonane również w przypadku, w którym licencjodawca „wprowadza w błąd” poprzez niesprostowanie informacji, że nie jest twórcą dzieła.

Przestępstwo, o którym mowa w punkcie drugim można popełnić dystrybuując utwór bez podania nazwiska twórcy, bądź poprzez publiczne zniekształcenie utworu. W przypadku licencji CC przede wszystkim może się to odnosić do niestosowania się przez licencjobiorcę CC, który dystrybuuje dalej utwór na określonych przez siebie zasadach, do postanowień licencji - „Uznanie autorstwa” lub „Bez utworów zależnych”. W pierwszym przypadku, gdy licencjobiorca rozpowszechnia utwór nie podając nazwiska twórcy. W drugim zaś w przypadku innej obróbki, adaptacji czy innej zmiany treści utworu, na którą nie posiadał zgody uprawnionego.

Sankcją w przypadku dokonania czynu określonego w pkt 1 i 2 jest grzywna, kara ograniczenia wolności, bądź pozbawienie wolności do roku.

Odpowiedzialność karną może również ponieść licencjodawca, który korzysta z utworu w celu stworzenia dzieła zależnego, a następnie rozprowadza dalej, jeśli łamie przy tym warunki licencji CC. Zgodnie z art. 116 ustawy przestępstwem jest rozpowszechnianie utworu, bez uprawnienia albo wbrew jego warunkom. Licencja CC w sposób jednoznaczny określa zaś warunki, pod którymi licencjodawca zgadza się udzielić licencjobiorcy zgody na rozpowszechnianie utworu. Jeśli więc osoba, która otrzymała utwór na licencji CC nie będzie wypełniać jej warunków narazi się na odpowiedzialność karną. Sprawcy czynu grozi grzywna, ograniczenie wolności lub pozbawienie wolności. Wymiar kary pozbawienia wolności zależy od tego czy sprawca działał nieumyślnie (do roku), umyślnie (do 2 lat), w celu uzyskania korzyści majątkowej (do 3 lat) czy też zorganizował sobie z takich przestępstwa stałe źródło dochodu, organizuje taką działalność lub nią kieruje (od 6 miesięcy do 5 lat).

Jedynym przypadkiem, w którym osobie, która przestrzega licencji CC, grożą sankcje z tytułu wykonywania przyznanych w niej uprawnień może być przypadek, w którym otrzymał on utwór na licencji CC od nieuprawnionego. Wydaje się, że w takim wypadku, jeżeli licencjobiorca nie mógł domyślać się, że utwór jest rozpowszechniany nielegalnie, wyłączy jego odpowiedzialność karną brak winy. W przypadku licencji CC nie jest możliwe ponoszenie odpowiedzialności z tytułu korzystania z utworu we własnym zakresie, nawet, jeżeli utwór ten rozprowadzany nielegalnie. W takim przypadku, licencjobiorca korzystałby z prawa dozwolonego użytku osobistego.

Odpowiedzialność w stosunkach przedsiębiorca-konsument

Kwestie ogólne związane z przepisami konsumenckimi

Ze względu na słabszą pozycję przeciętnego konsumenta wobec przedsiębiorców, w szczególności w kwestii asymetrii informacji czy silniejszej pozycji ekonomicznej, ustawodawca wprowadził szereg przepisów mających za zadanie zrównoważyć te różnice oraz chronić konsumenta, jako słabszą stronę stosunku zobowiązaniowego.

Podstawowym pojęciem w omawianym zakresie jest definicja pojęcia „konsument”. W rozumieniu art. 384 §3 kodeksu cywilnego, należy traktować tak osobę, która zawiera umowę z przedsiębiorcą w celu bezpośrednio niezwiązanym z działalnością gospodarczą. Z kolei pojęcie przedsiębiorcy jest różnie definiowane w przepisach, przyjmuję się jednak, że cechę przedsiębiorcy posiada osoba fizyczna, osoba prawna i jednostka organizacyjna niebędąca osobą prawną, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną – wykonująca we własnym imieniu działalność gospodarczą – (tak ustawa o swobodzie działalności gospodarczej) stwierdza

Uwagi wymienione w niniejszym dziale odnoszą się, więc do sytuacji, w której licencjodawcą jest przedsiębiorca, zaś licencjobiorcą konsument. Konieczne do stosowania omówionych niżej przepisów jest również udzielanie licencji w ramach prowadzonego przedsiębiorstwa. Poniższe uwagi, nie będą więc dotyczyć sytuacji udzielania licencji przez właściciela przedsiębiorstwa, zajmującego się hobbistycznie tworzeniem i dystrybucją utworów „open content”.

Jeżeli jednak licencjodawcą jest przedsiębiorca, zaś licencjobiorcą konsument to ustawodawca ustanowił szereg obostrzeń mających chronić konsumenta i co równie ważne, dla zastosowania omówionych dalej przepisów odpłatność usług nie jest konieczna. Wystarczy sama relacja przedsiębiorca-konsument w ramach prowadzonej działalności.

Przepisy ochrony konsumenta wprowadzone są przez szereg różnych ustaw. Na ich czele należy wymienić przepisy ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konsumenta i konkurencji (Dz. U. z dnia 21 marca 2007 r.), ustawę z dnia 2 marca 2000 r. o Ochronie niektórych praw konsumentów oraz odpowiedzialność za szkodę wyrządzoną przez produkt niebezpieczny. (Dz. U. z dnia 31 marca 2000 r.) Ustawę z dnia 27 lipca 2002 r. o szczególnych warunkach sprzedaży konsumenckiej oraz o zmianie Kodeksu cywilnego. (Dz. U. z dnia 5 września 2002 r.) czy też Ustawę z dnia 30 maja 2005 r. o Języku Polskim.

Ochrona konkurencji i konsumenta

Ze względu, iż ustawa o ochronie konkurencji i konsumenta przede wszystkim wprowadza ograniczenia porozumień między przedsiębiorcami oraz zakaz nadużywania pozycji dominującej, należy uznać, że jej przepisy mogą znaleźć zastosowanie jedynie w kwestiach kompetencji prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumenta, działającego w kwestiach licencji CC z powodów określonych w innych ustawach.

Sprzedaż konsumencka

Wydaje się, że ustawa z dnia 27 lipca 2002 r. o szczególnych warunkach sprzedaży konsumenckiej nie dotyczy przypadków udzielenia licencji na zasadach Creative Commons. Udzielenie licencji nie może być traktowane, jako sprzedaż, a tym samym nie jest to kwestia regulowana przez tą ustawę.

Wzorce umowne i niedozwolone klauzule

Wzorce umowne są typowymi postanowieniami umów na ukształtowanie, których jedna ze stron nie ma wpływu i które nie są ustalane indywidualnie. Mogą to być formularze umów, regulaminy sprzedaży czy licencja Creative Commons. Przepisy ich dotyczące, znajdują się w kodeksie cywilnym art. 384 i następne. Podstawową kwestią dotyczącą wzorców umownych jest ich implementacja (możliwość zapoznania się strony, która ma się do wzorca zastosować). Kodeks cywilny wymaga, bądź doręczenia wzorca drugiej stronie, przed zawarciem umowy, bądź też w przypadku umów elektronicznych, takiego udostępnienia, aby strona przeciwna mogła się z tym wzorcem zapoznać.

Oznacza to, że jeśli licencjodawcy zależy na możliwości powoływania się na licencję CC w stosunkach z licencjobiorcą powinien, bądź to fizycznie dostarczyć wzorzec licencji drugiej stronie, lub też wysłać jej licencję pocztą zwykła lub elektroniczną. Istnieją ciągle wątpliwości czy istnieje możliwość skutecznej implementacji jedynie przez dostarczenie linka do strony ze wzorcem. Należy podkreślić, że brak skutecznej implementacji wzorca, nie pozbawia licencjobiorcy możliwości powoływania się na jego postanowienia, gdyż zgodnie z art. 384 k.c. w przypadku nieskutecznej implementacji wzorca takiego prawa pozbawiony jest wyłącznie przedsiębiorca, nie zaś konsument. Kwestia skuteczności implementacji jest więc dla konsumenta nieistotna.

Z punktu widzenia licencjodawcy jedynym zagrożeniem jest możliwość uznania części postanowień licencji CC za niewiążące konsumenta. Kodeks cywilny stanowi w art. 385 1 iż nieustalone indywidualnie z konsumentem postanowienia umowy nie wiążą konsumenta jeżeli są kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami bądź rażąco naruszają jego interes. Zastosowanie tego przepisu będzie ograniczone, ze względu na nieodpłatny charakter udzielenia licencji CC, co praktycznie uniemożliwia przyjęcie rażącego naruszenia interesów konsumenta czy dobrych obyczajów. Jedynymi przypadki, w których przepisy te mogą znaleźć zastosowanie podaje kodeks cywilny, gdzie w art. Art. 3853 ustanowiono szereg przykładów klauzul, które w przypadku wątpliwości należy uznać za niedozwolone, spośród których dwie mogą znaleźć zastosowanie, w przypadku licencji CC są to klauzule, które:

  • wyłączają lub ograniczają odpowiedzialność względem konsumenta za szkody na osobie,
  • wyłączają lub istotnie ograniczają odpowiedzialność względem konsumenta za niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania.

Przedsiębiorca musi się, więc liczyć z ryzykiem, że takie postanowienia licencji CC zostaną uznane za nieważne. W przypadku wyłączenia odpowiedzialności za szkody na osobie jest to niemal pewne. Wprawdzie w art. 385 § 2 możemy dopatrzeć się wprowadzenia zasady wykładni in dubio contra proferentem, oznaczającą, iż w wypadku wątpliwości należy oceniać, że uzyskujący zysk ponosi też ryzyko, jednak w przypadku tak chronionego dobra, jakim jest zdrowie i życie ludzkie, wyłączenia odpowiedzialności należy traktować w kategoriach całkowitego wyjątku, co więcej cześć doktryny uważa takie postanowienie za nieważne, ze względu na sprzeczność z zasadami współżycia społecznego. Jednak powołana zasada czyj zysk, tego ryzyko uzasadnia, wyłączenie odpowiedzialności przedsiębiorcy pomimo niewykonania, bądź nienależytego wykonania zobowiązania. Nieodpłatne udzielenie licencji CC pozwala uznać za uzasadnioną tezę, że usprawiedliwiony jest brak odpowiedzialności przedsiębiorcy za wady utworu, który udostępnił konsumentowi darmowo. Jednak z uwagi na wspomniane wyżej domniemanie, na wypadek wątpliwości, nie można całkowicie wykluczyć, że taki wzorzec uznany zostanie za klauzulę abuzywną (niedozwolony wzorzec umowny).

Skutkiem uznania klauzuli za niedozwoloną jest jej nieważność, co oznacza, że przedsiębiorca nie może się na nią powoływać względem konsumenta, a tym samym nie dotyczyłyby go wyłączenia odpowiedzialności zawarte w licencji CC.

Ponadto istnieją środki o charakterze ogólnym, w postaci postępowania przed sądem antymonopolowym, o uznanie klauzuli za niedozwoloną. Legitymację czynną do wystąpienia z żądaniem ustalenia takiego stanu prawnego ma, prócz podmiotu, który zawarł umowę, także organizacje ochrony konsumentów (w tym zagraniczne w przypadku stosowania takich klauzul względem zagranicznych partnerów). Klauzula uznana za niedozwoloną w takim postępowaniu, jest za taką uznawana już zawsze, także w przypadkach umów, które zawierają takie klauzule, mimo że nie toczyło się przeciw nim żadne postępowanie.

Ustawa o języku polskim

Ustawa o języku polskim została uchwalona w celu ochrony i promocji języka polskiego. Ustawa ta w wielu miejscach niejasna i budząca wiele kontrowersji wprowadza pewne nakazy, do których stosować muszą się przedsiębiorcy w stosunkach z konsumentami. Przepisy tej ustawy znajdują zastosowanie w przypadkach, w których:

  • konsument lub osoba świadcząca pracę ma miejsce zamieszkania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w chwili zawarcia umowy

oraz

  • umowa ma być wykonana lub wykonywana na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

W takich wypadkach ustawa o języku polskim ustanawia nakaz używania języka polskiego. Zgodnie z art. 7a omawianej ustawy przedsiębiorca ma obowiązek używania języka polskiego, w tym w szczególności:

  • nazewnictwa towarów i usług, ofert, warunków gwarancji, faktur, rachunków i pokwitowań, jak również ostrzeżeń i informacji dla konsumentów wymaganych na podstawie innych przepisów, instrukcji obsługi oraz informacji o właściwościach towarów i usług, z zastrzeżeniem ust. 3. Obowiązek używania języka polskiego w informacjach o właściwościach towarów i usług dotyczy też reklam.
  • Obcojęzyczne opisy towarów i usług oraz obcojęzyczne oferty, ostrzeżenia i informacje dla konsumentów wymagane na podstawie innych przepisów w zakresie, o którym mowa w art. 7, muszą być jednocześnie sporządzone w polskiej wersji językowej, z zastrzeżeniem ust. 3.
  • Nie wymagają opisu w języku polskim ostrzeżenia i informacje dla konsumentów wymagane na podstawie innych przepisów, instrukcje obsługi oraz informacje o właściwościach towarów, jeżeli są wyrażone w powszechnie zrozumiałej formie graficznej; jeżeli formie graficznej towarzyszy opis, to opis ten powinien być sporządzony w języku polskim.

W przypadku niedochowania w/w obowiązków grożą dwutorowe idące sankcję. Pierwszym rodzajem jest uznanie, iż niedotrzymana została forma pisemnej zastrzeżona dla celów dowodowych. Należy jednak zauważyć, że dla licencji niewyłącznych, jakimi są licencje Creative Commons, prawo autorskie nie zastrzega formy pisemnej, a tym samym nie dotyczą jej restrykcje wynikające z ustawy. Nie ma natomiast przeszkód, aby na podstawie art. 15 ustawy o języku polskim, nałożyć grzywnę na przedsiębiorcę łamiącego obowiązki nałożone w tej ustawie. Grzywna ta może być nałożona w sytuacji, w której stosuje on wyłącznie obcojęzyczne nazewnictwo towarów lub usług albo sporządza wyłącznie w języku obcym oferty, ostrzeżenia i informacje dla konsumentów wymagane na podstawie innych przepisów, instrukcje obsługi, informacje o właściwościach towarów lub usług, warunki gwarancji, faktury, rachunki lub pokwitowania.

W przypadku licencji CC, oznaczać to może zagrożenie dla przedsiębiorcy pragnącego w ramach prowadzonej działalności dystrybuować utwory na licencji CC.

Skoro z ustawy nie można wysnuwać zakazu tworzenia utworów w językach obcych, to w standardowych przypadkach udzielania licencji CC, gdzie pomiędzy stronami jedynym przekazem, w tym ofertą i tekstem umowy, jest treść licencji, najprostszym rozwiązaniem pozwalającym na wypełnianie nakazów ustawy, pozostaje dystrybucja utworu, na zasadach określonych w polskiej wersji licencji. Natomiast w bardziej skomplikowanych przypadkach, przedsiębiorca w korespondencji z klientami oraz w ewentualnych opisach, instrukcjach, ostrzeżeniach, bądź innych informacjach dla klienta zdecydowanie powinien korzystać z języka polskiego.

Umowy zawierane na odległość

Do umów zawieranych na odległość lub poza lokalem przedsiębiorstwa należy stosować przepisy ustawy z dnia 2 marca 2000 r. o ochronie niektórych praw konsumentów oraz o odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną przez produkt niebezpieczny. Na podstawie tej ustawy, w przypadku zawierania przez przedsiębiorcę umowy poza lokalem przedsiębiorstwa, bądź też za pośrednictwem środków porozumiewania się na odległość, konsumentowi przysługuje uprawnienie do wypowiedzenia umowy w ciągu 10 dni. Na przedsiębiorcy ciąży obowiązek poinformowania konsumenta o takim uprawnieniu. W przypadku, w którym taka informacja nie zostanie licencjobiorcy przekazana, ma on prawo wypowiedzieć umowę w ciągu 10 dni od dowiedzenia się o takiej możliwości, lecz nie później niż w ciągu 3 miesięcy od zawarcia umowy. Powyższe uregulowania mają mały wpływ na odpowiedzialność licencjodawcy, będącego przedsiębiorcą, gdyż jedyną możliwą sankcją jest wypowiedzenie umowy przez licencjobiorcę, który jest jej jedynym beneficjentem.

Podsumowanie

[podsumowanie trzeba jeszcze dopracowac, po napisaniu calosci]

Źródło „http://tech.creativecommons.pl/wiki/Odpowiedzialno%C5%9B%C4%87”