Niezbywalne wynagrodzenia
Z CC Wiki
Prawo do wynagrodzenia, o którym mowa w art. 19 ust. 1, art. 19^1, art. 20 ust. 2-4, art. 20^1, art. 30 ust. 2 oraz art. 70 ust. 3, nie podlega zrzeczeniu się, zbyciu ani egzekucji. Nie dotyczy to wymagalnych wierzytelności.
Spis treści |
Droit de suite
Licencje CC mogą być udzielane "poza Internetem", na obrazy, zdjęcia, książki lub muzykę (również zapisy nut).
Licencje CC bez warunku NC
Teoretycznie zatem mogą one wejść w konflikt z niezbywalnym prawem do wynagrodzenia z tytułu droit de suite. Ale prawo to dotyczy oryginalnych egzemplarzy (przez co rozumie się również "kopie uznane za oryginalne" (patrz tekst przepisu poniżej) oraz rękopisów. Nie dotyczy ono zatem wydrukowanych, wypalonych lub innych egzemplarzy (kopii) stworzonych w przez użytkowników. Poza tym, dotyczy ono "zawodowej odsprzedaży" (działalność "sprzedawców, kupujących, pośredników oraz inne podmioty zawodowo zajmujące się handlem dziełami sztuki lub rękopisami utworów literackich i muzycznych" - art. 19^2), a nie każdej odsprzedaży egzemplarzy. Oznacza to, że zwykły użytkownik dokonujący sprzedaży sporządzonego przez siebie egzemplarza utworu na licencji CC (bez warunku NC) nie będzie zobowiązany do zapłaty tego wynagrodzenia.
Z kolei "w Internecie" wszystko jest kopią, którą trudno uznać za "oryginalny egzemplarz" lub "rękopis" w rozumieniu poniższych przepisów. Oznacza to, że za sprzedaż utworów na licencjach CC (bez warunku NC) "w Internecie" twórcom nie należy się wynagrodzenie, bo nie należałoby się ono również w sytuacji, gdyby nie udzielili oni licencji CC.
Licencje CC z warunkiem NC
Powyższe uwagi dotyczą licencji bez warunku NC. Licencje CC, które zawierają dodatkowy warunek NC (zakaz korzystania komercyjnego) wyłączają możliwość sprzedaży utworu przez licencjobiorcę bez odrębnego porozumienia z twórcą. Taka sprzedaż byłaby naruszeniem licencji.
Przepisy prawa
Art. 19.1 Twórcy i jego spadkobiercom, w przypadku dokonanych zawodowo odsprzedaży oryginalnych egzemplarzy utworu plastycznego lub fotograficznego, przysługuje prawo do wynagrodzenia stanowiącego sumę poniższych stawek:
...
- jednak nie wyższego niż równowartość 12.500 euro.
2. Przepisu ust. 1 nie stosuje się w przypadku ceny sprzedaży niższej niż równowartość 100 euro.
3. Oryginalnymi egzemplarzami utworu w rozumieniu ust. 1 są:
1) egzemplarze wykonane osobiście przez twórcę;
2) kopie uznane za oryginalne egzemplarze utworu, jeżeli zostały wykonane osobiście, w ograniczonej ilości, przez twórcę lub pod jego nadzorem, ponumerowane, podpisane lub w inny sposób przez niego oznaczone.
Art. 19^1 Twórcy i jego spadkobiercom przysługuje prawo do wynagrodzenia w wysokości 5 % ceny dokonanych zawodowo odsprzedaży rękopisów utworów literackich i muzycznych.
Copyright levies
Art. 20 ust. 2-4 oraz art. 20^1 dotyczą copyright levies (opłat od czystych nośników i innych takich). Opłaty te są wliczane w cenę różnych produktów, także tych, które służą do zwielokrotniania utworów na licencjach CC. Opłaty te pobierają OZZ od producentów, importerów, punktów ksero.
Copyright levies działają jak akcyza. Formalnie zobowiązanymi do ich płacenia są sprzedawcy, a faktyczne ponoszą je kupujący, gdyż zostają one wliczone w cenę produktu. Copyright levies nie są jednak pobierane z tytułu korzystania z konkretnych utworów, tylko z tytułu korzystania z rodzajowo określonych produktów (dyski twarde, nagrywarki, płyty CD, papier kserograficzny itp.). Oznacza to, że są one opłacane niezależnie od licencji obejmującej utwory, które ostatecznie zostaną za pomocą tak "opodatkowanych" materiałów zwielokrotnione. Co ciekawe, użytkownicy ponoszą te opłaty nawet jeżeli wykorzystają objęte nimi materiały do zwielokrotnienia poza dozwolonym użytkiem (np. działając z naruszeniem prawa autorskiego lub w ramach licencji). Oznacza to, że użytkownik poniesie taką opłatę niezależnie od tego, czy wykorzystywany utwór jest na licencji CC.
Niezbywalne w Polsce copyright levies objęte są zakresem Sec. 4.e.i - licencjodawca zastrzega sobie prawo do pobierania tego wynagrodzenia (zarówno w licencjach NC, jak i bez tego warunku). Adresatem jego roszczeń nie będą jednak indywidualni użytkownicy, ale organizacje wskazane przez MKiDN jako uprawnione do pobierania tych opłat. Zob. Artykuł na temat praktycznych aspektów copyright levies w Polsce na prawo.vagla.pl.
Opracowania dokumentacyjne i fragmenty utworów sporządzane przez ośrodki informacji lub dokumentacji
Niejasny jest zakres pojęcia "ośrodki informacji lub dokumentacji", wobec czego krąg podmiotów zobowiązanych do wypłaty tego wynagrodzenia trudno ustalić. Nie wiadomo również co znaczy "opracowanie dokumentacyjne". Wydaje się, że istnienie tego przepisu może być wykorzystane do pobierania opłat od podmiotów tworzących różnego rodzaju repozytoria utworów, nawet jeżeli są one udostępniane na licencjach CC.
Niezależnie od tych zastrzeżeń, wynagrodzenie objęte tym przepisem należy do zakresu zastrzeżenia Sec. 4.e.i - licencjodawca CC zastrzega sobie prawo do jego pobierania, skoro nie może się zrzec tego prawa. Dotyczy to zarówno licencji z zastrzeżeniem NC, jak i bez tego zastrzeżenia.
Z drugiej jednak strony korzystający z utworów dystrybuowanych na licencji CC, mogą odpierać roszczenia organizacji zbiorowego zarządzania, powołując się na fakt iż korzystają z utworu nie dzięki dyspozycji art. 30 lecz na podstawie ważnej licencji CC. To z licencji CC wynika prawo do sporządzania, modyfikacji i rozpowszechniania i to w zakresie szerszym niż art. 30. W takim razie to z zezwolenia osoby uprawnionej do dysponowania dziełem , a nie z ustawy, wynikałyby ograniczenia i obowiązki. Licencja zaś, nie stanowi o konieczności wnoszenia stosownego wynagrodzenia za pośrednictwem organizacji zbiorowego zarządzania.
Art. 30.1 Ośrodki informacji lub dokumentacji mogą sporządzać i rozpowszechniać własne opracowania dokumentacyjne oraz pojedyncze egzemplarze, nie większych niż jeden arkusz wydawniczy, fragmentów opublikowanych utworów.
2. Twórca albo właściwa organizacja zbiorowego zarządzania prawami autorskimi lub prawami pokrewnymi jest uprawniona do pobierania od ośrodków, o których mowa w ust. 1, wynagrodzenia za odpłatne udostępnianie egzemplarzy fragmentów utworów.
Dodatkowe wynagrodzenie współtwórców utworu audiowizualnego
Art. 70 statuuje prawo do wynagrodzenia współtwórców utworów audiowizualnych. Prawo to zgodnie z art. 18 prawa autorskiego jest niezbywalne, niezrzekalne i nie podlega dziedziczeniu. Wprawdzie przyjęte jest w doktrynie iż jest możliwe przyrzeczenie nie wykonywania praw niezrzekalnych – autorskich praw osobistych (J.Barta „Prawo autorskie i prawa pokrewne – komentarz”), jednak wydaje się że w tym przypadku nie można zastosować tej konstrukcji, jako że opłaty za korzystanie z utworu wnosi się za pośrednictwem organizacji zbiorowego zarządzania. Oznacza to, iż twórca nie może zrzec się wykonywania praw i korzystający z utworu zobowiązany jest uiszczać wynagrodzenie za pośrednictwem OZZ.
Licencja CC przewiduje w sekcji „ograniczenia” Sec. 4.e.i, iż w przypadku systemów w których prawo do wynagrodzenia jest niezbywalne, że: „Licencjodawca zastrzega sobie wyłączne prawo do pobrania takiego wynagrodzenia za wszelkie wykonanie przez Licencjobiorcę uprawnień przyznanych niniejszą Licencją”. Takie zastrzeżenie jest, w obliczu art.70 ust. 3 należy interpretować jako zastrzeżenie iż twórca zastrzega sobie prawo do odbierania wynagrodzenia pobranego przez OZZ za wykorzystanie utworu.
W związku z ostatnią nowelizacją z dnia 7 września 2007 r. wprowadzono nowe zasady wynagradzania współtwórców utworów audiowizualnych. Nowelizacja została wprowadzona retroaktywnie działając od 6 czerwca 2006 kiedy w życie weszło orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego, pozbawiające mocy prawnej dotychczasowy ustęp 2, który zawężał katalog osób uprawnionych do wynagrodzenia. W orzeczeniu tym wydanym do akt o sygn. K 5/05 Trybunał zakwestionował postanowienia art. 70 ust. 2 jako sprzeczne z konstytucyjnymi zasadami równości wobec prawa i ochrony własności. Przepis ten ograniczał kategorię twórców uprawnionych do pobierania wynagrodzenia do głównego reżysera, operatora obrazu, twórcy scenariusza, twórcy innych utworów literackich lub muzycznych, które stworzone zostały do utworu audiowizualnego lub w nim wykorzystane, oraz artystów wykonawców. Stosując się do wyroku Trybunału ustawodawca ustanowił iż do wynagrodzenia uprawnieni są wszyscy współtwórcy i artyści wykonawcy.
Nowelizacja ustawy pozostawiła natomiast 4 podstawy dla wypłaty twórcom odszkodowania, w postaci:
1) Wynagrodzenia proporcjonalnego do wpływów z tytułu wyświetlania utworu audiowizualnego w kinach;
Punkt ten ma wpływ jedynie na kwestie licencji pozbawionych klauzuli NC (niekomercyjne użycie) gdyż jedynie w takim przypadku można mówić o wpływach. W takim przypadku na wyświetlającego utwór w kinie nałożony jest obowiązek uiszczenia względem współtwórców wynagrodzenia proporcjonalny do wpływów uzyskanych z wyświetlania.
2) Stosownego wynagrodzenia z tytułu najmu egzemplarzy utworów audiowizualnych i ich publicznego odtwarzania;
Analogicznie do przypadku wyświetlania w kinach, przypadek najmu dotyczy tylko licencji pozbawionych klauzuli NC. Co zresztą jest warunkiem koniecznym, gdyż przypadek oddawania w czasowe używanie bez chęci uzyskania korzyści majątkowej nie jest objęte dyspozycją tego przepisu jako iż taki wypadek jest zdefiniowany przez prawo autorskie jako użyczenie. W przypadku najmu utworów na licencji bez warunku NC, trudnością jest zdefiniowanie "stosownego" wynagrodzenia może odbywać się to bądź w drodze tantiem (obliczanych od wpływów) bądź ryczałtu.
3) Nadawania utworu w telewizji lub poprzez inne środki publicznego udostępniania utworów;
Punkt odnoszący się zarówno do przypadku wyświetlania utworu w telewizji jak i w przypadku udostępniania przez sieć, czy telewizję internetową. W przeciwieństwie do dwóch pierwszych punktów dyspozycją tego przepisu objęte są również utwory oparte na licencji zawierających klauzulę NC . Przepis stanowi, iż nie jest tu decydujące, czy rozpowszechnia się utwór w celu uzyskania korzyści majątkowej. Można stąd wnioskować, iż na każdym korzystającym który nadaje utwory w telewizji bądź rozpowszechnia w Internecie ciąży obowiązek zapłaty stosownego wynagrodzenia. Jedyną zauważalną linią obrony przed płaceniem tantiem organizacjom zbiorowego zarządzania jest uznanie, iż „stosowne” wynagrodzenie w takim przypadku jest jednak powiązane z korzyściami majątkowymi jakie odnosi nadający. Stąd też do obrony jest stanowisko, iż w przypadku w którym korzystający z utworu CC nie uzyskuje choćby pośrednich korzyści np. w formie reklam, nie będzie musiał uiszczać wynagrodzenia. Choć prawo do wynagrodzenia nie jest stricte prawem bezwzględnym, a celem art. 70 jest podział zysków, nie zaś wprowadzenie monopolu autorskiego, którego przestrzegać musi każdy niezależnie od ekonomicznego celu wykorzystania utworu, jest to możliwe do podtrzymania choć ryzykowne stanowisko. Biorąc jednak pod uwagę orzecznictwo, które bardzo szeroko definiuje pojęcie korzyści majątkowych osiąganych z wykorzystania utworu, należy podkreślić iż na zwolnienie od opłat mogą liczyć wyłącznie podmioty prowadzące działalność niekomercyjną.
4) stosownego wynagrodzenia z tytułu reprodukowania utworu audiowizualnego na egzemplarzu przeznaczonym do własnego użytku osobistego.";
Powtórzenie w nowelizacji tego przepisu który już wcześniej budził kontrowersje trudno jest zrozumieć. Literalnie wynika z niego iż za korzystanie z wyłączenia ochrony prawno autorskiej w postaci dozwolonego użytku, należy wnosić do organizacji zbiorowego zarządzania kwoty tytułem stosownego wynagrodzenia twórców. Przyjęte zostało w doktrynie iż ustawodawca miał zamiar jedynie ustalić odpłatność za sprzedawanie zreprodukowanych egzemplarzy przez wypożyczalnie video, źle formułując przepis – jedynie brak orzecznictwa w tym zakresie nie pozwala stwierdzić która z wersji będzie stosowana.
Wydaje się że w przypadku CC nie powinno oznaczać to konieczności wnoszenia opłat. Utwór dystrybuowany jest na zasadach licencyjnych w każdym przypadku rozpowszechniania, stąd też reprodukowanie nie odbywa się na zasadzie dozwolonego użytku, lecz na zasadach określonych w licencji CC. Reprodukcja odbywa się na zasadzie licencyjnego zezwolenia i zgody licencjodawcy, nie zaś na zasadach wynikających z wyłączenia autorskich praw majątkowych przez dozwolony użytek. Oznacza to, że osoba reprodukująca utwór na podstawie zezwolenia licencji CC nie jest objęta hipotezą przepisu i nie musi uiszczać opłat.
„Art. 70." 1. Domniemywa się, że producent utworu audiowizualnego nabywa na mocy umowy o stworzenie utworu albo umowy o wykorzystanie już istniejącego utworu wyłączne prawa majątkowe do eksploatacji tych utworów w ramach utworu audiowizualnego jako całości.
2. (3) (utracił moc).
21. Współtwórcy utworu audiowizualnego oraz artyści wykonawcy są uprawnieni do: 1) wynagrodzenia proporcjonalnego do wpływów z tytułu wyświetlania utworu audiowizualnego w kinach; 2) stosownego wynagrodzenia z tytułu najmu egzemplarzy utworów audiowizualnych i ich publicznego odtwarzania; 3) stosownego wynagrodzenia z tytułu nadawania utworu w telewizji lub poprzez inne środki publicznego udostępniania utworów; 4) stosownego wynagrodzenia z tytułu reprodukowania utworu audiowizualnego na egzemplarzu przeznaczonym do własnego użytku osobistego."
3. Korzystający z utworu audiowizualnego wypłaca wynagrodzenie, o którym mowa w ust. 2, za pośrednictwem właściwej organizacji zbiorowego zarządzania prawami autorskimi lub prawami pokrewnymi.
4. Stosowne wynagrodzenie za korzystanie z polskiego utworu audiowizualnego za granicą lub zagranicznego utworu audiowizualnego w Rzeczypospolitej Polskiej może być ustalone ryczałtowo.
